Tężnie solankowe w Polsce: właściwości, ceny i porady

Czym jest solanka i jakie ma właściwości?

Solanka to woda podziemna zawierająca co najmniej 35 gramów rozpuszczonych składników mineralnych w litrze. Taką definicję przyjmuje polskie Prawo geologiczne i górnicze. Oznacza to mineralizację wynoszącą minimum 35 000 mg/l, czyli wielokrotnie większą niż w przypadku zwykłej wody butelkowanej.

Nie każda woda chlorkowo-sodowa jest jednak solanką w rozumieniu przepisów. W klasyfikacji hydrochemicznej wystarczy, że udział jonów chlorkowych i sodowych wynosi co najmniej 20% odpowiednio wśród anionów i kationów. W typowych solankach ich udział często przekracza 80 do 90%.

Warto również odróżnić solanki od wód leczniczych. Woda podziemna może uzyskać status leczniczej przy mineralizacji wynoszącej co najmniej 1000 mg/l lub odpowiedniej zawartości określonych składników swoistych, jeśli spełnia także pozostałe wymagania prawne.

Solanka właściwości: co odpowiada za jej działanie?

O właściwościach solanki decydują przede wszystkim rozpuszczone jony mineralne, w tym sód i chlorki. W wodach wykorzystywanych w uzdrowiskach występują również jodki, bromki, wapń i magnez.

Znaczenie ma sposób wykorzystania takiej wody. Podczas inhalacji aerozol oddziałuje przede wszystkim na błony śluzowe dróg oddechowych. W kąpielach składniki mineralne kontaktują się ze skórą, a zanurzenie dodatkowo wpływa na układ krążenia.

Nie należy utożsamiać tych zastosowań z piciem solanki. Wody o mineralizacji co najmniej 35 g/l nie są przeznaczone do gaszenia pragnienia. Ich spożycie może prowadzić do biegunki osmotycznej, bolesnych skurczów jelit i zaburzeń elektrolitowych.

Dla porównania określenie „woda o wysokiej zawartości minerałów” na wodach butelkowanych dotyczy mineralizacji przekraczającej 1500 mg/l. Więcej o wyborze wody do codziennego picia wyjaśnia poradnik kranówka czy woda butelkowana.

Jak działają tężnie solankowe i czy rzeczywiście pomagają?

Tężnia wykorzystuje proces spływania solanki po konstrukcji wypełnionej gałęziami tarniny. Podczas tego procesu powstaje aerozol zawierający drobne krople słonej wody. Jednocześnie parowanie zwiększa stężenie składników mineralnych w solance.

Przykładem jest Ciechocinek, gdzie woda pobierana z odwiertu o głębokości 414 metrów ma początkowe stężenie 5,8%. Podczas przepływu przez tężnie jej stężenie wzrasta do około 16%, a przed skierowaniem do warzelni soli może osiągnąć 27 do 30%.

Czy tężnie działają na całe drogi oddechowe?

Badania właściwości aerozolu pokazują istotne ograniczenie tego rodzaju inhalacji. Większość powstających kropel ma średnicę przekraczającą 8 do 10 mikrometrów. Osiadają one głównie w górnych drogach oddechowych, szczególnie w nosogardzieli i krtani.

Cząstki o średnicy od 1 do 5 mikrometrów, zdolne docierać do drobniejszych struktur płuc, stanowią jedynie niewielki ułamek masy aerozolu. Dlatego spacer przy tężni nie jest odpowiednikiem inhalacji wykonywanej specjalistycznym nebulizatorem.

Znaczenie ma również odległość od konstrukcji. Największe stężenie aerozolu występuje zwykle w promieniu 10 do 20 metrów od ścian tężni. Przy sprzyjającym kierunku wiatru strefa ta może sięgać 30 metrów.

W odległości przekraczającej 50 do 100 metrów stężenie aerozolu spada o ponad 85 do 90%. Oznacza to, że spacerowanie daleko od tężni nie zapewnia takiej samej ekspozycji jak przebywanie bezpośrednio przy konstrukcji.

Czy każda tężnia jest bezpieczna?

Nie wszystkie obiekty mają jednakowe warunki mikrobiologiczne. Badania tradycyjnych tężni w Ciechocinku wykazały ograniczenie liczby bakterii mezofilnych w powietrzu w strefie do 20 metrów od konstrukcji.

Z kolei badanie opublikowane w czasopiśmie Processes wykazało, że miejskie mikrotężnie z zamkniętym obiegiem mogą gromadzić drobnoustroje nawet przy zasoleniu wynoszącym 17 do 19%. Wykrywano między innymi Escherichia coli, enterokoki i gronkowce.

To szczególnie istotna informacja dla osób z obniżoną odpornością. Samo wysokie stężenie soli nie gwarantuje bezpieczeństwa mikrobiologicznego instalacji.

Gdzie znajdują się największe tężnie solankowe w Polsce i ile kosztują?

Najbardziej rozpoznawalne tężnie solankowe znajdują się w Ciechocinku, Inowrocławiu i Konstancinie-Jeziornie. Odwiedzający mogą również korzystać z obiektu przy Kopalni Soli w Wieliczce.

Poszczególne konstrukcje różnią się rozmiarami, stężeniem wykorzystywanej solanki oraz zasadami pobierania opłat.

Podane ceny dotyczą wskazanych rodzajów biletów. Przed wyjazdem warto sprawdzić obowiązujący cennik i warunki wejścia.

Tężnia Ciechocinek: największy kompleks

Ciechocińskie tężnie składają się z trzech konstrukcji o łącznej długości 1741,5 metra. Dwie pierwsze, zaprojektowane przez Jakuba Graffa, powstały w latach 1824 do 1828. Trzecią ukończono w 1859 roku.

W sezonie turystycznym płatny wstęp na ogrodzony obszar obowiązuje w piątki, soboty, niedziele i święta, w godzinach od 9:00 do 18:00. Bilet rodzinny kosztuje 30 zł, a z Ogólnopolską Kartą Seniora 11 zł.

Inowrocław, Konstancin i Wieliczka

Inowrocławska tężnia działa od 2001 roku i znajduje się w Parku Solankowym. Spacer wokół konstrukcji pozostaje bezpłatny, natomiast osobno płaci się za wejście na taras widokowy.

Tężnię w Konstancinie-Jeziornie wybudowano w 1978 roku. Zasila ją solanka jodkowo-bromkowa z odwiertu Warszawa IG-1 o głębokości 1750 metrów. Dostępne są także bilety rodzinne za 36 zł oraz wycieczkowe za 14 zł od osoby dla grup powyżej 10 uczestników.

Wielicka tężnia powstała w 2014 roku. Jej charakterystycznym elementem jest wieża widokowa o wysokości 22,5 metra. Dzieci do czwartego roku życia mogą korzystać z bezpłatnego wstępu.

Ile czasu przebywać przy tężni solankowej?

Standardowa jednorazowa sesja przy tężni powinna trwać od 30 do 60 minut. Osobom rozpoczynającym korzystanie z inhalacji oraz mającym niestabilne ciśnienie zaleca się krótsze sesje, wynoszące od 15 do 20 minut.

Dłuższy pobyt nie oznacza automatycznie większych korzyści. Przy nadreaktywności oskrzeli lub niestabilnym ciśnieniu przedłużona ekspozycja może powodować podrażnienie błon śluzowych.

W praktyce korzystanie z tężni można uporządkować w kilku krokach:

1. Na początek zaplanować 15 do 20 minut, szczególnie przy pierwszej wizycie.
2. Przy dobrej tolerancji i braku przeciwwskazań przyjąć standardową sesję od 30 do 60 minut.
3. Przebywać w pobliżu konstrukcji, najlepiej w odległości do 10 do 20 metrów, gdzie stężenie aerozolu jest największe.
4. Unikać przedłużania sesji w przekonaniu, że większa dawka aerozolu musi przynieść lepszy efekt.
5. W przypadku chorób przewlekłych uzgodnić możliwość i czas inhalacji z lekarzem.

Ważne jest rozróżnienie rekreacyjnego pobytu przy tężni od zabiegów zaleconych w ramach leczenia uzdrowiskowego. O kwalifikacji do zabiegów i ich dawkowaniu decyduje lekarz.

Woda jodkowa i bromkowa: czym różnią się polskie solanki?

Wody jodkowe i bromkowe wyróżniają się zawartością określonych jonów. Aby wodę uznać za swoistą wodę jodkową, stężenie jonów jodkowych musi wynosić przynajmniej 1 mg/l. Dla wód bromkowych granica wynosi 5 mg/l bromków.

Polskie wody uzdrowiskowe potrafią znacznie przekraczać te wartości.

Szczególnie wysoką zawartością jodu charakteryzuje się solanka z Zabłocia, wydobywana w rejonie Dębowca koło Skoczowa. Zawiera ponad 110 mg/l jodków i ponad 130 mg/l bromków, przy ogólnej mineralizacji około 35 do 40 g/l.

Dla porównania woda Morza Bałtyckiego ma zasolenie około 7 do 8 g/l, a zawartość jodu wynosi zaledwie 0,02 do 0,03 mg/l.

Interesujące wody występują także w Rabce-Zdroju. Ujęcie Helena, zasilające miejscową tężnię, dostarcza wodę o stężeniu 1,87%, zawierającą od 16 do 20 mg/l jodków oraz od 36 do 45 mg/l bromków.

Z kolei w Iwoniczu-Zdroju odwiert Klimkówka-27 dostarcza wodę o mineralizacji 12,91 g/l, zawierającą około 1,4 mg/l jodków i około 2,4 mg/l bromków. W innych ujęciach rejonu Iwonicza stężenie bromków dochodzi do 28 mg/l.

Warto pamiętać, że duża zawartość jodu w wodzie nie oznacza automatycznie skutecznego uzupełniania jego niedoborów podczas spaceru przy tężni. Skład chemiczny wody i rzeczywista dawka wdychanych składników to dwie różne kwestie.

Kąpiele solankowe i inhalacje: kiedy mogą zaszkodzić?

Kąpiele solankowe wykorzystują bezpośredni kontakt skóry z wodą mineralną. W balneologii wyróżnia się kąpiele słabe o stężeniu od 0,5 do 1,5%, średnie od 1,5 do 3% oraz mocne od 3 do 5%.

Standardowy zabieg trwa od 10 do 20 minut, a temperatura wody wynosi od 36 do 38°C.

Podczas kąpieli na skórze powstaje depozyt mineralny, określany jako płaszcz solny. Jego oddziaływanie może utrzymywać się od 4 do 12 godzin, a w głębszych warstwach naskórka nawet do 24 godzin. Dlatego w balneoterapii zaleca się unikanie spłukiwania skóry bezpośrednio po zabiegu.

Przeciwwskazania do kąpieli solankowych

Zanurzenie w solance oddziałuje również na krążenie. Może powodować przemieszczenie od 300 do 500 ml krwi żylnej w kierunku klatki piersiowej i wzrost rzutu serca o 20 do 30%.

Z tego powodu kąpiele są przeciwwskazane między innymi przy zaawansowanej niewydolności krążenia w klasach NYHA III i IV, niestabilnej chorobie wieńcowej, zwężeniu zastawki aortalnej oraz przez sześć miesięcy po zawale serca lub udarze.

Istotnym przeciwwskazaniem do kąpieli w solankach jodowo-bromowych jest także nadczynność tarczycy. W ciąży przeciwwskazane są kąpiele o stężeniu powyżej 1,5% i temperaturze przekraczającej 37°C.

Czy inhalacje solankowe są bezpieczne przy astmie?

Nie zawsze. Inhalacje roztworami hipertonicznymi, szczególnie o stężeniu przekraczającym 1,5 do 2%, mogą u osób z astmą lub nadreaktywnością oskrzeli wywoływać skurcz oskrzeli.

Przeciwwskazaniami do inhalacji są również krwioplucie, czynna gruźlica, niewydolność oddechowa z hipoksemią, nowotwory układu oddechowego oraz ostre ropne infekcje migdałków lub zatok z gorączką powyżej 38,5°C.

Nie należy samodzielnie dobierać stężenia preparatu ani leków poprzedzających inhalację. Decyzja o takich zabiegach należy do lekarza.

Solanka stosowana w uzdrowisku ma zatem zupełnie inne przeznaczenie niż codzienna woda pitna. Kwestie związane z bezpieczeństwem zwykłej kranówki opisuje artykuł czy woda z kranu jest zdrowa. Można również sprawdzić twardość wody w Twoim mieście, pamiętając, że twardość i mineralizacja leczniczych solanek nie oznaczają tego samego.