Wody termalne w Polsce: źródła, ceny term i właściwości
Wody termalne w Polsce to wody podziemne, których temperatura na wypływie z ujęcia wynosi co najmniej 20°C. Najgorętszy polski odwiert znajduje się w Szaflarach, gdzie podczas próbnego pompowania uzyskano wodę o temperaturze 113,9°C. Baseny termalne wykorzystują znacznie chłodniejszą wodę, najczęściej o temperaturze od 30°C do 38°C, a ceny biletów zależą od obiektu, dnia tygodnia i czasu pobytu.
Czym są wody termalne w Polsce i jak definiuje je prawo?
W potocznym rozumieniu woda termalna kojarzy się z gorącym źródłem, kąpielą i uzdrowiskiem. Polska definicja prawna jest jednak znacznie szersza. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 9 czerwca 2011 r. wodą termalną jest woda podziemna osiągająca na wypływie z ujęcia temperaturę minimum 20°C.
Oznacza to, że woda o temperaturze 21°C może być wodą termalną, mimo że nie jest gorąca w odczuciu kąpiącej się osoby. Istotna jest temperatura podczas wypływu, a nie temperatura wody w basenie po jej przygotowaniu do kąpieli.
Polskie przepisy zaliczają wody termalne do kopalin, podobnie jak solanki i wody lecznicze. Ich wydobywanie wymaga koncesji geologicznej. Jednocześnie definicja wyklucza wody pochodzące z odwadniania wyrobisk górniczych, nawet gdy przekraczają temperaturę 20°C.
Nie każda woda termalna jest również wodą leczniczą. Jednym z kryteriów uzyskania takiego statusu jest zawartość rozpuszczonych składników mineralnych stałych wynosząca co najmniej 1000 mg/dm³. Właściwości lecznicze naturalnych surowców wymagają ponadto odpowiedniego potwierdzenia przez uprawnioną jednostkę.
Według danych Państwowego Instytutu Geologicznego w Polsce udokumentowano 46 złóż wód termalnych na koniec 2025 roku. Łączne zatwierdzone zasoby eksploatacyjne wynosiły 7896,50 m³/h. Wody termalne stanowią więc istotną część krajowych zasobów wód podziemnych zaliczanych do kopalin.
Gdzie znajduje się najgorętsze źródło w Polsce?
Jeśli za kryterium przyjąć temperaturę wody na wypływie z odwiertu, rekord należy do Bańskiej PGP-4 w Szaflarach na Podhalu. Odwiert osiągnął głębokość 6103,2 m, co czyni go najgłębszym otworem geotermalnym w Polsce.
Na głębokości około 5 km zarejestrowano temperaturę sięgającą 120°C. Podczas próbnego pompowania w listopadzie 2024 roku na wypływie uzyskano 113,9°C, przy wydajności 390 m³/h.
Warto jednak rozróżnić naturalne źródło termalne od głębokiego odwiertu. Rekord Szaflar dotyczy ujęcia wykonanego przez człowieka, a nie naturalnego wypływu gorącej wody na powierzchnię.
Inne szczególnie gorące ujęcia znajdują się w kilku regionach Polski.
W Cieplicach Śląskich-Zdroju odwiert C-1, sięgający 2002,5 m w głąb granitu karkonoskiego, dostarcza wodę o temperaturze 86,7°C do 87°C. Jest to jedno z najgorętszych ujęć wód leczniczych w Sudetach. Płytszy odwiert C-2, o głębokości 750 m, osiąga około 65°C.
Na Podhalu historyczny odwiert Bańska IG-1 dostarczał wodę o temperaturze około 82°C, a eksploatowany przez Geotermię Podhalańską odwiert Bańska PGP-1 daje wodę o temperaturze około 86°C.
W środkowej Polsce wyróżniają się Poddębice z temperaturą 71°C oraz Uniejów, gdzie z głębokości około 2000 do 2100 m pozyskuje się solankę termalną o temperaturze 68°C.
Nie wszędzie woda musi być aż tak gorąca. W Mszczonowie osiąga od 40,5°C do 42°C, natomiast odwiert L-2 w Lądku-Zdroju dostarcza wodę o temperaturze 43,9°C, zawierającą naturalny radon.
Baseny termalne w Polsce: gdzie pojechać i ile kosztują termy?
Wybierając termy na weekend, warto porównać trzy parametry: temperaturę wody, długość pobytu oraz cenę biletu. Temperatura wody wydobywanej z odwiertu nie jest bowiem równoznaczna z temperaturą w nieckach basenowych.
Przykładowo woda zasilająca Termy Bania ma pierwotnie 72°C, ale w basenach jej temperatura wynosi od 34°C do 38°C. Podobnie jest w innych obiektach wykorzystujących gorące wody podziemne.
Poniższa tabela przedstawia wybrane polskie termy, temperaturę wody na wypływie z ujęcia oraz ceny biletów normalnych.
| Termy i miejscowość | Temperatura na wypływie | Cena biletu normalnego |
|---|---|---|
| Chochołowskie Termy, Chochołów | Brak podanej wartości | 85 do 109 zł za 3 godziny |
| Termy Bania, Białka Tatrzańska | 72°C | 97 do 135 zł za 3,5 godziny |
| Termy Bukovina, Bukowina Tatrzańska | 64,5 do 67°C | 89 do 99 zł za 3,5 godziny |
| Termy Uniejów, Uniejów | 68°C | 69 do 99 zł za 2 godziny |
| Termy Poddębice, Poddębice | 71°C | 62 do 76 zł za 2 godziny |
Ceny obejmują różne warianty zakupu, dni tygodnia lub sezony, zgodnie z cennikami poszczególnych obiektów. Przed wyjazdem warto sprawdzić obowiązujące stawki.
W Chochołowskich Termach temperatura w basenach wynosi od 32°C do 38°C. Obiekt wykorzystuje wodę z odwiertu Chochołów PIG-1 o głębokości 3572 m. Bilet całodzienny kosztuje od 105 do 149 zł.
Termy Bukovina mają baseny wewnętrzne i zewnętrzne z wodą o temperaturze od 30°C do 38°C. Za bilet całodzienny trzeba zapłacić od 125 do 149 zł, zależnie od dnia tygodnia.
W Uniejowie temperatura w basenach rekreacyjnych i solankowych wynosi od 33°C do 35°C. Bilet całodzienny kosztuje od 129 do 159 zł, a do czasu każdego biletu dodawane jest 15 minut na skorzystanie z szatni.
Termy Poddębice oferują wodę w nieckach o temperaturze od 30°C do 38°C. Całodzienny pobyt kosztuje od 139 do 162 zł. W Termach Bania analogiczny bilet kosztuje od 119 do 169 zł.
Porównując termy ceny, należy uwzględnić również to, czy bilet dotyczy dwóch, trzech czy trzech i pół godziny. Najniższa cena wejścia nie musi oznaczać najniższego kosztu dłuższego pobytu.
Woda termalna: właściwości, mineralizacja i skład chemiczny
Woda termalna właściwości zawdzięcza nie tylko temperaturze, ale również obecnym w niej składnikom mineralnym. Ich ilość i rodzaj mogą znacząco różnić się pomiędzy poszczególnymi ujęciami.
Dobrym przykładem są Cieplice. Woda z odwiertu C-1 zawiera do 126 mg/dm³ kwasu metakrzemowego. Tymczasem prawny próg kwalifikujący wodę jako krzemową wodę leczniczą wynosi 70 mg/dm³.
W tym samym ujęciu stężenie jonów fluorkowych osiąga od 3 do 13 mg/dm³. Dla porównania ustawowy próg dla wód fluorkowych wynosi 2 mg/dm³.
W Bukowinie Tatrzańskiej mineralizacja wody wynosi od 1,5 do 1,7 g/dm³. Woda zawiera związki siarki dwuwartościowej i jest klasyfikowana jako siarczanowo-sodowo-wapniowa, siarkowa oraz fluorkowa.
Zupełnie inne parametry występują w Grudziądzu. Solanka z Maruszy zawiera 76 029 mg/dm³ składników mineralnych. Stężenie wapnia wynosi 2404,86 mg/dm³, a jodków 3,50 mg/dm³.
Jeszcze większą mineralizację ma woda geotermalna w Pyrzycach, osiągając od 120 do 122 g/dm³. Jest to silnie zasolona woda chlorkowo-sodowa.
Na przeciwnym biegunie znajduje się Mszczonów, gdzie mineralizacja wynosi zaledwie 0,46 g/dm³. Po odebraniu ciepła woda może być kierowana do miejskiej sieci wodociągowej jako woda pitna.
To pokazuje, dlaczego nie należy utożsamiać wszystkich wód termalnych z silnie zmineralizowanymi solankami. Podobne różnice występują wśród wód przeznaczonych do spożycia, co szerzej wyjaśnia poradnik kranówka czy woda butelkowana.
Osobną kwestią jest twardość wody w Twoim mieście, związana między innymi z obecnością wapnia i magnezu. Sama temperatura wody nie informuje o jej twardości ani całkowitej mineralizacji.
Ile siedzieć w wodzie termalnej, aby kąpiel była bezpieczna?
Zgodnie z zasadami balneologii jednorazowy pobyt w wodzie termalnej o temperaturze od 36°C do 38°C powinien trwać od 15 do 20 minut. Dla osób bez obciążeń kardiologicznych wskazywany maksymalny czas wynosi 30 minut.
Dlaczego czas kąpieli ma znaczenie? Gorąca woda powoduje rozszerzenie naczyń obwodowych i intensywnie oddziałuje na układ krążenia. Zbyt długa ekspozycja może prowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego i omdlenia.
Istotne jest również postępowanie po opuszczeniu basenu. Zalecany odpoczynek trwa od 20 do 30 minut, najlepiej w pozycji leżącej lub półleżącej. Należy także uzupełnić płyny, wypijając od 250 do 500 ml wody.
Najważniejsze zasady bezpiecznej kąpieli w wodzie termalnej:
- Ograniczyć pojedynczą sesję w wodzie o temperaturze 36°C do 38°C do 15 do 20 minut.
- Po wyjściu z gorącego basenu odpoczywać przez 20 do 30 minut.
- Uzupełnić płyny, wypijając 250 do 500 ml wody.
- Nie korzystać z gorących kąpieli przy wymienionych przeciwwskazaniach zdrowotnych.
- W przypadku chorób przewlekłych lub przyjmowania leków wpływających na ciśnienie skonsultować kąpiel z lekarzem.
Warto też odróżnić bezpieczeństwo zdrowotne kąpiących się od jakości sanitarnej wody. Publiczne baseny termalne wymagają dezynfekcji, między innymi z zastosowaniem chloru, ozonu lub promieniowania UV.
Do kontrolowania parametrów wody w prywatnych zbiornikach służą między innymi paski do badania wody w basenie i jacuzzi.
Komu kąpiel termalna może zaszkodzić?
Kąpiele termalne nie są odpowiednie dla wszystkich. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku chorób układu krążenia, ponieważ wysoka temperatura wody wpływa na rozszerzenie naczyń krwionośnych i ciśnienie tętnicze.
Do bezwzględnych przeciwwskazań kardiologicznych należą niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność krążenia w stadium NYHA III i IV, zaawansowane zaburzenia rytmu serca oraz świeży zawał mięśnia sercowego, w okresie do sześciu miesięcy od zdarzenia.
Przeciwwskazaniem jest również niekontrolowane nadciśnienie tętnicze III stopnia, gdy ciśnienie skurczowe wynosi co najmniej 180 mmHg lub rozkurczowe co najmniej 110 mmHg.
Z kąpieli należy zrezygnować także przy aktywnych infekcjach wirusowych i bakteryjnych, gorączce powyżej 37,5°C, czynnej gruźlicy, ostrym zapaleniu żył, zakrzepicy oraz otwartych ranach i sączących zmianach skórnych.
Wśród innych bezwzględnych przeciwwskazań wymienia się padaczkę i aktywne choroby nowotworowe w trakcie leczenia onkologicznego.
Osobną grupą są osoby w ciąży oraz przyjmujące leki obniżające ciśnienie. W pierwszym trymestrze ciąży i w ciążach powikłanych przeciwwskazane są kąpiele w wodzie przekraczającej 37°C. Przyjmowanie beta-blokerów i innych leków hipotensyjnych zwiększa natomiast ryzyko nagłego spadku ciśnienia i omdlenia.
Status wody leczniczej nie oznacza, że każda kąpiel przyniesie korzyści zdrowotne. O kwalifikacji do zabiegów balneologicznych, ich temperaturze i czasie trwania powinien decydować lekarz, uwzględniając indywidualny stan zdrowia.