Woda mineralna: jak czytać etykietę i wybrać właściwą?

Woda mineralna: jak czytać etykietę krok po kroku?

Na sklepowej półce stoją obok siebie wody o zupełnie różnym składzie. Dwie butelki o podobnej pojemności i cenie mogą dostarczać znacząco innych ilości składników mineralnych. Dlatego przy wyborze warto spojrzeć przede wszystkim na tabelę składu, a nie na nazwę marki.

Najważniejszym parametrem jest ogólna mineralizacja, czyli suma rozpuszczonych składników mineralnych wyrażona w miligramach na litr (mg/l). Informuje, ile substancji mineralnych znajduje się w wodzie, ale nie pokazuje jeszcze proporcji poszczególnych pierwiastków.

Następnie należy sprawdzić zawartość wapnia (Ca²⁺), magnezu (Mg²⁺) i sodu (Na⁺). Przykładowo woda zawierająca 100 mg/l magnezu różni się pod tym względem od wody dostarczającej zaledwie 5 mg/l, nawet jeżeli obie są sprzedawane jako naturalne wody mineralne.

Na co patrzeć na etykiecie po kolei?

1. Rodzaj wody: mineralna, źródlana, stołowa lub lecznicza.
2. Mineralizacja ogólna: suma składników mineralnych w mg/l.
3. Wapń i magnez: ich ilość w jednym litrze wody.
4. Sód: szczególnie ważny przy nadciśnieniu i diecie z ograniczeniem soli.
5. Dodatkowe oznaczenia: niskosodowa, zawiera magnez, odpowiednia do przygotowania żywności dla niemowląt.
6. Dwutlenek węgla: stopień nasycenia CO₂ oraz jego pochodzenie.

Warto pamiętać, że oznaczenia na etykiecie nie są wyłącznie określeniami marketingowymi. Ich stosowanie regulują przepisy dotyczące naturalnych wód mineralnych, źródlanych i stołowych.

Woda nisko, średnio i wysokozmineralizowana: czym się różnią?

Podział wód według mineralizacji wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 31 marca 2011 roku. Podstawowym kryterium jest ogólna zawartość rozpuszczonych składników mineralnych.

Wyróżnia się cztery poziomy mineralizacji:

Woda niskozmineralizowana zawiera niewielką ilość rozpuszczonych składników. Nadaje się do codziennego nawadniania, a jej niska mineralizacja jest szczególnie istotna przy wyborze wody dla małych dzieci. Przykładem jest Kropla Beskidu o mineralizacji 333,2 mg/l.

Woda średniozmineralizowana dostarcza więcej składników mineralnych i stanowi uniwersalny wybór dla większości zdrowych osób dorosłych. Do tej kategorii należą między innymi Cisowianka, Nałęczowianka i Staropolanka 800.

Woda wysokozmineralizowana zawiera ponad 1500 mg/l rozpuszczonych składników. Może wspierać uzupełnianie elektrolitów, szczególnie przy zwiększonym wysiłku fizycznym, ale nie zawsze nadaje się do picia bez ograniczeń.

Przykładami są Muszynianka i Staropolanka 2000. Przy chorobach nerek, nadciśnieniu lub niewydolności krążenia należy uwzględnić ich skład i ilość spożywanej wody.

Istotna jest również różnica między mineralizacją a twardością wody. W przypadku wody wodociągowej pomocny będzie poradnik wyjaśniający jednostki twardości wody.

Woda źródlana a mineralna i stołowa: jakie są różnice?

Wszystkie trzy rodzaje wody mogą być przeznaczone do spożycia, jednak różnią się pochodzeniem, charakterystyką składu i sposobem produkcji.

Naturalna woda mineralna pochodzi z podziemnego ujęcia i charakteryzuje się pierwotną czystością chemiczną oraz mikrobiologiczną. Jej cechą jest stabilny skład mineralny, z uwzględnieniem naturalnych wahań, oraz udokumentowane znaczenie fizjologiczne.

Woda źródlana również pochodzi z podziemnych zasobów. Jej właściwości i skład mineralny nie różnią się jednak od wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, czyli również od wody wodociągowej. Zazwyczaj zawiera mniej niż 500 mg/l rozpuszczonych składników mineralnych.

Woda stołowa powstaje przez odpowiednie komponowanie wody źródlanej i mineralnej lub dodawanie określonych soli mineralnych. Nie jest więc tym samym co naturalna woda mineralna, której skład wynika z właściwości podziemnego ujęcia.

Osobną kategorię stanowi woda lecznicza. Jest uznawana za kopalinę w rozumieniu Prawa geologicznego i górniczego. Może zawierać co najmniej 1000 mg/l rozpuszczonych składników stałych albo określone stężenia składników swoistych.

Przykładem jest Zuber, którego mineralizacja przekracza 21 000 do 25 000 mg/l. Takiej wody nie należy traktować jak zwykłego napoju. Jej dawkowanie i stosowanie wymagają wskazań lekarza.

Sam napis „mineralna” nie oznacza zatem automatycznie lepszego wyboru. Przy porównywaniu produktów warto uwzględnić ich przeznaczenie oraz skład. Szerzej omawia to poradnik kranówka czy woda butelkowana.

Co oznaczają napisy „zawiera magnez”, „niskosodowa” i „dla niemowląt”?

Określenia umieszczane na butelkach mają konkretne znaczenie. Producent może ich używać po spełnieniu odpowiednich kryteriów dotyczących stężenia składników.

Woda mineralna z magnezem może nosić oznaczenie „zawiera magnez”, gdy jego stężenie przekracza 50 mg/l. Analogicznie napis „zawiera wapń” wymaga zawartości tego pierwiastka powyżej 150 mg/l.

Magnez i wapń występują w wodach mineralnych w postaci jonowej, dzięki czemu mogą stanowić dobrze przyswajalne źródło tych składników. Nie oznacza to jednak, że każda woda bogata w minerały jest odpowiednia dla wszystkich. Przy zaawansowanej niewydolności nerek szczególnej ostrożności wymaga magnez, a przy hiperkalcemii i kamicy wapniowej również wapń.

Woda niskosodowa musi zawierać mniej niż 20 mg sodu w litrze. To ważne kryterium dla osób z nadciśnieniem, niewydolnością serca lub stosujących dietę ubogą w sól.

Z kolei oznaczenie „zawiera sód” dotyczy wód, w których jego stężenie przekracza 200 mg/l. Przykładowo wypicie 2 litrów wody zawierającej 250 mg/l sodu dostarcza 500 mg tego pierwiastka, czyli równowartość ponad 1,2 g soli kuchennej.

Na etykietach można spotkać również inne informacje. Napis „zawiera wodorowęglany” wymaga ich stężenia powyżej 600 mg/l, „zawiera siarczany” powyżej 200 mg/l, a „zawiera chlorki” powyżej 200 mg/l.

Wody bogate w siarczany wymagają ostrożności przy przewlekłych biegunkach i chorobach zapalnych jelit. Nadmierne spożycie wód wodorowęglanowych przy obfitych posiłkach może natomiast utrudniać trawienie osobom z niedokwasotą żołądka.

Szczególne znaczenie ma oznaczenie „odpowiednia dla przygotowania żywności dla niemowląt”. Woda musi wtedy spełniać jednocześnie określone limity: sodu do 20 mg/l, chlorków do 20 mg/l, fluorków do 0,7 mg/l, azotanów do 10 mg/l oraz azotynów do 0,02 mg/l.

Ograniczenie azotanów i azotynów chroni przed ryzykiem methemoglobinemii, czyli zaburzenia transportu tlenu we krwi niemowlęcia. Do 6. miesiąca życia wodę butelkowaną należy zagotować przed podaniem dziecku. Więcej informacji zawiera poradnik woda z kranu dla niemowląt.

Warto sprawdzać także fluorki. Powyżej 1 mg/l pojawia się oznaczenie „zawiera fluorki”, natomiast przekroczenie 1,5 mg/l wymaga ostrzeżenia przed regularnym spożywaniem przez niemowlęta i dzieci poniżej 7 lat. Nadmiar fluoru może powodować fluorozę.

Ile minerałów zawierają popularne wody? Porównanie marek

Praktyczna analiza etykiet najlepiej pokazuje, że nawet powszechnie dostępne produkty mogą znacząco różnić się składem. Poniższa tabela zestawia ogólną mineralizację oraz zawartość trzech ważnych pierwiastków.

Wszystkie wartości podano w mg/l.

Dane pokazują kilka interesujących różnic.

Muszynianka wyróżnia się zawartością magnezu wynoszącą 128,3 mg/l. Dostarcza również 208 mg/l wapnia. Spełnia więc kryteria obu oznaczeń: „zawiera magnez” i „zawiera wapń”.

Staropolanka 2000 zawiera jeszcze więcej wapnia, bo 287 mg/l. Jej zawartość magnezu wynosi jednak 46,6 mg/l, co nie wystarcza do zastosowania oznaczenia „zawiera magnez”.

Z kolei Cisowianka ma 11 mg/l sodu, a Nałęczowianka 19,3 mg/l. Obie spełniają kryterium wody niskosodowej. Podobnie Kropla Beskidu i Żywiec Zdrój.

Warto też zwrócić uwagę na różne warianty jednej marki. Staropolanka 800 jest wodą średniozmineralizowaną o mineralizacji około 1100 mg/l, natomiast Staropolanka Zdrój jest wodą źródlaną. Sama nazwa producenta nie wystarcza więc do określenia składu produktu.

Jaka woda mineralna najzdrowsza i czy gazowana ma znaczenie?

Nie istnieje jedna woda, która będzie najlepszym wyborem dla wszystkich. Dla większości zdrowych dorosłych uniwersalnym rozwiązaniem są wody średniozmineralizowane. Wody niskozmineralizowane również dobrze sprawdzają się przy codziennym nawadnianiu.

Wody wysokozmineralizowane mogą być przydatne przy zwiększonym zapotrzebowaniu na elektrolity, na przykład podczas wysiłku fizycznego. Nie powinny jednak stanowić jedynego źródła nawodnienia w dużych ilościach bez uwzględnienia stanu nerek i układu krążenia.

Znaczenie ma także obecność gazu. Wody niskonasycone zawierają do 1500 mg/l CO₂, średnionasycone od 1500 do 4000 mg/l, a wysokonasycone powyżej 4000 mg/l.

Woda gazowana nawadnia równie dobrze jak niegazowana, jednak może nasilać dolegliwości przy refluksie, chorobie wrzodowej czy częstych wzdęciach. Nie jest również zalecana podczas rekonwalescencji po zabiegach w obrębie jamy brzusznej.

Etykieta pozwala ponadto odróżnić wodę naturalnie nasyconą dwutlenkiem węgla pochodzącym z jej ujęcia od wody, do której dodano gaz z zewnętrznego źródła.

Przy szczególnych potrzebach zdrowotnych warto oceniać nie samą mineralizację, lecz konkretne stężenia składników. Dotyczy to zwłaszcza sodu, wapnia, magnezu i siarczanów. O stosowaniu wód leczniczych i kuracjach pitnych powinien decydować lekarz.